"Rau Ranh ốc Đá, rau má cá chuồn". Người Việt từng có câu nói cửa miệng như vậy. Với những người thoát ly lên núi kháng chiến chống Mỹ - cứu nước năm xưa, rau ranh ốc đá là món ăn quá quen thuộc. Nhưng đây không phải là một "món mới".

Tự thuở xa xưa, trong cuộc sống đầy những khó khăn vất vả, đồng bào Kor ở Trà Bồng, Tây Trà (vùng núi Tây Bắc tỉnh Quảng Ngãi),

Canh chuối rừng (người Kor gọi là Ca-xé a-vót ra-lác) là món ăn ngon, hầu như không thể thiếu trong các dịp lễ hội của người Kor ở hai huyện Trà Bồng và Tây Trà. Về với núi rừng, về với buôn làng, có dịp hoà vào không khí lễ hội và được thưởng thức những món ăn truyền thống, đặc biệt là canh chuối rừng của bà con, hẳn chúng ta sẽ cảm nhận được nhiều điều thú vị và càng quý mến, yêu hơn về tình đất và người trên quê hương vùng cao này.

Những ngày hè được vẫy vùng trong làn nước biển có sóng lăn tăn thì còn gì thích bằng. Đang thoả thuê thú vui bất chợt bắt gặp những "cục" mềm mềm, trong trong, trăng trắng có khi to bằng cái chén ăn cơm. Đấy là những con sứa biển.

Sứa có nhiều loại. Sứa chuỗi cườm, con nhỏ màu xanh kết nhau thành chuỗi.

Ngoài những loại thủy sản thiên nhiên có nhiều ở các khe lạch sông suối trên khắp rừng núi dọc theo miền Trung và Tây Nguyên như cá, lươn, ốc, ếch... dùng làm thực phẩm nuôi người, tăng thêm hương vị cho những bữa cơm đạm bạc thì con cua ở đây là món đặc sản của đồng bào khi nấu với những loại rau rừng tuyệt hảo, đó là món ăn có một không hai trên đất nước ta.

Trong những năm kháng chiến gian lao, khu năm, khu sáu là hai chiến khu vất vả, hy sinh nhiều nhất, ở đó khi nguồn lương thực bị cạn kiệt, hạn hán mất mùa, đường tiếp vận bị kẻ thù đánh phá ác liệt, đồng bào các vùng giải phóng như Đam Rông, Phi-sơ-Ron, Kor ở Trà Bồng... phải ăn củ mài, củ sắn, bắp chuối, măng rừng... thì lá bép lại là vị cứu tinh của những bữa ăn đạm bạc khô khốc này. Lá bép đã đi vào thi ca, đã sóng đôi cùng con người trên nhiều sân khấu lớn của cả nước, người Chill, Ê-đê, Kor... gọi nó là lá thịt gà, lá bột ngọt, bởi lẽ chẳng cần gia vị gì ngoài muối và nước, người ta có thể nấu nồi canh rau bép thơm phức ngon lành.

Thêm một quà tặng của thiên nhiên dành cho đồng bào nghèo khó nơi đây nữa là con cá sứt mũi, nó cũng là một món ăn đặc hữu huyền diệu. Người ta bắt loại cá này thật đơn giản với một sợi dây rừng mảnh cột gút một đầu còn đầu kia cột vào một que gì cũng được, không nhất thiết phải là cần trúc... rồi cứ thế ngồi câu bình thường, đây là cách câu cá đơn giản nhưng hiệu quả nhất thế giới, không mồi không lưỡi... Với nguồn nước trong, người câu chỉ chờ con cá táp vào nút gút là giật... và con cá tạp ăn này bị văng lên bờ... Loài cá này nhỏ và dài cỡ ngón tay út, thân trong veo như cá bống, xương mảnh và mềm như cá cơm... kho tiêu thì nhất, nhưng ở rừng tiêu và mắm cũng là đặc sản quý hiếm nên đồng bào thường quẳng vào nồi canh lá bép là thượng sách. Ngoài con cá này thì tri âm của món canh lá bép phải là loài cua đá có nhiều ở khắp rừng núi Tây Nguyên.

Con cua đá ở đây cũng lắm tên gọi, nhưng chỉ cần ra dấu và chỉ tay xuống suối thì ai cũng hiểu... Nhiều hôm trời đang oi bức thì mưa rừng về đột ngột, nước sông suối dâng nhanh vội vã, bầy cua đá phải bỏ hang mà chạy ngơ ngác lên bờ đỏ đỏ đen đen lúc nhúc... Có nhiều cách chế biến, nhưng nhanh nhất thì cũng chỉ tới món nướng trần giằm mắm é thơm tho hay chấm muối ớt cay nồng, còn chậm hơn một chút thì đem chúng ta giã dập lóng nước bỏ vỏ nấu sôi... rồi độn thêm lá bép hay măng rừng vào... thì ta sẽ có một món canh đặc sản có một không hai của núi rừng. Canh cua lá bép thơm phức mặn mòi không gì sánh nổi, canh cua rau đay phải gọi bằng cụ.

Nguồn: website báo Quảng Ngãi