Ở Tây Vực

fbc Sau bao ngày mong đợi, cuối cùng tôi cũng đến với vùng đất Khố Xa, nơi sinh một vị cao tăng nổi tiếng xứ Tây Vực: đại sư Cưu Ma La Thập, người được xem là nhà phiên dịch của đức Phật.

Tôi đến Khố Xa lúc nửa đêm, phố xá hiu hắt ánh đèn, chỉ lác đác vài quán ăn đêm bên đường. Trong gió lạnh ào ạt, tôi ngồi ăn một món ăn rất giang hồ: thịt cừu hầm với vài miếng cà rốt, khoai tây trong ca nước đun sôi sùng sục trên lò lửa.

Khố Xa là nơi nhà Đường thiết lập An Tây đô hộ phủ cai quản cả một vùng Tây Vực rộng lớn. Đây cũng chính là nơi Phật giáo đặt dấu chân đầu tiên trên đường du nhập vào Trung Nguyên theo con đường tơ lụa.

Khố Xa là trung tâm của nước Quy Tư - quốc gia lớn thứ ba trong số hơn 50 nước xứ Tây Vực cổ đại. Trên xứ sở luôn nhuốm màu giá lạnh quyện với mùi thịt cừu tươi này, vào năm 344 Cưu Ma La Thập đã ra đời trong một gia đình có cha là tướng nước Tây Trúc, mẹ là em gái vua nước Quy Tư.

Mới lên bảy Cưu Ma La Thập đã cùng mẹ xuất gia, đến năm 20 tuổi tên tuổi đã lừng danh thiên hạ mà theo truyền thuyết thì vua các nước Tây Vực đều quì rạp xuống đất để ngài bước lên lưng đăng đàn giảng kinh. Năm 384, Lã Quang đánh nước Quy Tư, đón Cưu Ma La Thập về ở 17 năm tại Lương Châu, nơi Lã Quang thành lập nước Hậu Lương. Năm 402, hậu Tần vương Diêu Hưng phá tan nước Hậu Lương, rước Cưu Ma La Thập về Trường An, tấn phong làm quốc sư chủ trì việc giảng dịch kinh Phật.

Tại huyện Bái Thành nằm sâu trong dãy Thiên Sơn, hình ảnh Cưu Ma La Thập sống dậy trong bức tượng đồng ngồi soi mình bên dòng sông Murzart, nơi có hàng ngàn động Phật sớm nhất trên vùng Tân Cương, xung quanh ngài là những hàng bạch dương reo vang trong nắng gió. Dường như đức Phật đã giáng hạ ngài xuống trần gian, mang kinh thư truyền bá cho miền Trung Nguyên rộng lớn.

Giỏi tiếng Phạn lẫn tiếng Hán, khi dịch kinh sách, tay cầm bản chữ Phạn, miệng đọc thành tiếng Hán, Cưu Ma La Thập đã dịch hàng loạt kinh sách từ tiếng Phạn ra tiếng Hán với mức độ chuẩn xác vi diệu, mà nổi danh nhất là bản dịch Bát nhã ba la mật vào năm 402.

Không dịch theo từ mà dịch theo ý của câu văn, Cưu Ma La Thập được coi là dịch giả đầu tiên dịch nghĩa. Cưu Ma La Thập không chỉ chuyển ngữ những tinh túy của kinh Phật cho người Hán, mà chính trong quá trình dịch sách của mình ngài đã góp phần thúc đẩy nền văn hóa đọc và dịch của người Trung Quốc.

Chính những bản kinh trong sáng đúng theo ý của đức Phật đang ngày đêm được hàng triệu đệ tử tu tập trong những ngôi chùa Trung Quốc ngày nay tụng niệm chính là “sự sống của chiếc lưỡi Cưu Ma La Thập”! Cũng nhờ “chiếc lưỡi Cưu Ma La Thập” mà sau này tại huyện Vũ Uy, trên đường đi thỉnh kinh, ngài Huyền Trang đã dừng lại để đăng đàn diễn kinh.

- Anh đang đứng trong lòng hang động được mở đầu tiên trong hàng ngàn hang động Phật ở Tân Cương - cô hướng dẫn viên Trung Quốc nói với tôi - Đây chính là hang thứ 17 với những câu chuyện huyền thoại mà muốn hiểu nó, anh phải ngẩng đầu nhìn lên, không nên nhìn ngang hay nhìn xuống!

Toàn bộ tượng Phật và các bích họa bao quanh khám thờ trong hang chỉ có một màu của đất đá. Ngắm nhìn màu sắc của các bức họa, tôi thầm nghĩ không biết những nghệ sĩ vô danh ở Kizil đã dùng chất liệu gì để thể hiện mà tranh có sức sống bền bỉ đến vậy. Cô gái dẫn đường đã cho tôi một câu trả lời đơn giản: màu sắc ấy được lấy từ những cỏ cây thực vật bên dòng Murzart. Nhìn ra hàng bạch dương xa xa, cô nói:

- Đức Phật từng nói thân ngài cũng là cát bụi, cũng là cỏ cây nên những cây xanh kia có sức sống mãnh liệt lắm.

Tôi ngạc nhiên nhìn cô gái:

- Trên vùng đất Hồi giáo ngự trị này mà cô vẫn biết đến những ý niệm của đạo Phật vậy sao?

- Tôi là người Hán từ Tây An đến đây, đã chọn nơi này làm quê hương rồi. Sau này, tôi có chết thì cũng vui vì linh hồn tôi được nghe ngài Cưu Ma La Thập giảng kinh, được nghe âm nhạc người Quy Tư như Phật đang nghe trong hang động. Thân này cũng là một ngọn cỏ thôi!

Tôi đã hiểu vì sao người ta lại dựng tượng Cưu Ma La Thập nơi hoang vu này bởi ở đây, dù đạo Phật đã bị tuyệt tích trên vùng đất Hồi giáo nhưng Cưu Ma La Thập vẫn được sống với một nước Quy Tư, với quê hương của ngài xa xưa, nơi mà suốt đời ngài, với tư cách là một dịch giả, đã mang Phật giáo đại thừa truyền bá khắp cõi Tây Vực - Trung Nguyên.