|
Có người bảo tôi: Đến Cần Thơ mà không đi coi vọng cổ thì như chưa đến. Vọng cổ là một nét văn hóa đặc sắc của miền Tây Nam Bộ. Cần Thơ là thành phố trung tâm, là thủ phủ của cả miền Tây nên không có gì lạ khi nét văn hóa đó được giới thiệu như một đặc sản tinh thần độc đáo của Cần Thơ, dù ông Cao Văn Lầu, người sáng tác ra bài vọng cổ đầu tiên, sinh ra ở Cà Mau lận.
Tối đó, sau khi hỏi dò qua “thổ dân” địa phương, chúng tôi kéo đến quán ca cổ ở hẻm 112 trên con đường Trần Phú dẫn ra bến bắc (phà) Cần Thơ (tôi nhớ tên hẻm này vì nó giống tên đề án tin học hóa QLHCNN vậy). Gọi là quán, nhưng mới bước vô tôi thoạt nghĩ nó giống như một cái nhà ăn tập thể.
Trần nhà thì cao, cửa ra vào và cửa sổ là những thanh thép uốn đơn giản, bàn ghế gập theo kiểu Xuân Hòa. Mà đúng là nhà ăn thật, vì gần cửa ra vào thấy treo cả biển "Mật gấu tươi", chắc muốn nhậu lai rai ở đây cũng đâu có khó!
Bữa đó không phải là cuối tuần nên khách cũng vắng. Chính vì vậy hai cô ca sỹ của quán có dịp đến ngồi ngay tại bàn của chúng tôi để ca. Là khách xớ rớ mới đến vùng này nên khi các cô hỏi muốn nghe bài gì, chúng tôi cũng chẳng biết nữa. Tuy vậy, các cô dường như đã quen với những ông khách kiểu này nên mỗi cô liền ca một bài, vốn là trích đoạn từ những vở cải lương nổi tiếng mà dân miền Tây có lẽ không ai không thuộc lấy dăm câu.
Tôi vốn không ham coi cải lương, nhưng thích nghe vọng cổ. Cũng như những làn điệu dân ca ở các vùng miền quê khác, vọng cổ có cái hay riêng không dễ lý giải. Hồi trước, tôi còn thuộc cả giờ phát những chương trình dân ca có ca cổ trên sóng phát thanh Đài Tiếng nói Việt Nam. Như một số bạn khác, tôi thuộc nằm lòng một số đoạn trong "Hoa mua trắng", "Cô gái tưới đậu", "Đài hoa dâng Bác", ... Nhưng đó chỉ là một phần rất nhỏ trong kho tàng nghệ thuật cải lương.
Trong khi cô ca sỹ tên Trúc đang ca, người ta đưa đến một quyển sổ, trong đó có in lời một số bài vọng cổ phổ biến. Ồ, chắc nắm trúng tâm lý khách đến đây nghe, ngà ngà hứng lên muốn ca thử vài câu mà không thuộc nên nhà hàng đã chuẩn bị sẵn thứ này. Quyển sổ có không nhiều lắm, chỉ khoảng hai mươi bài. Giở lướt qua đó, tôi chợt thấy tên bài "Hoa tím bằng lăng" trong số những bài khác.
Gió lên lay động hoa bằng lăng thướt tha
Hoa diễm kiều, hoa mặn mà
Màu hoa tươi thắm lắm hoa ơi
Cũng như câu chuyện tình ta ngát hương
Đọc lại cả bài, tôi như chợt thấy cảnh cậu học trò là tôi năm xưa gò lưng chép lại lời bản này bên chiếc máy thu thanh ọ ẹ (kể cả bây giờ muốn tìm mua đĩa thu các bản này cũng không biết bói đâu ra). Dù hồi đó mới chỉ biết đến bằng lăng qua tưởng tượng, bản vọng cổ này đã gieo vào lòng người mơ mộng những cảm giác khó quên.
Trời tháng Tư em mặc áo hoa cà
Qua ngõ nhà anh, em kéo nghiêng vành nón
Giả bộ vô tình, làm rớt cánh bằng lăng
Thế là trong khi những anh bạn khác còn e dè, tôi xin được ca "Hoa tím bằng lăng" cùng với Trúc. Sau một vài câu vào nhịp, tôi cảm thấy như đã "bắt" được dòng nhạc, có lẽ một phần vì đã thuộc bản ca này. Nói là thuộc, nhưng chưa bao giờ ca nên vẫn một vài chỗ vẫn ngập ngừng.
Đêm đêm nghe tiếng cuốc gọi hè
Anh có nhớ em vuốt ve cánh bằng lăng tím nở?
Hai đứa thương nhau chỉ biết nhìn nhau e thẹn
Anh nhát quá không dám nói với em dù chỉ một đôi lời
Nhưng rồi, tiếng ghi-ta phím lõm cùng với đàn nguyệt, đàn bầu (bữa đó ban nhạc thiếu đàn cò) đã nâng lời ca, dẫn dắt người ca thêm mạnh dạn. Tiếng đàn lúc như réo rắt, lúc trải dài như câu hò mênh mông trên vùng sông nước.
Len lén nhìn em, anh bắt gặp em cười
Hàm răng trắng như cắn hai hột lúa
Mắt thẫn thờ, chầm chậm ngó mây trôi
Theo như Trúc nói, các cô học ca cải lương chẳng theo sách vở nào cả. Nghe, rồi thuộc, rồi ca. Trước đây, nghe vọng cổ sáu câu, tôi cứ tưởng mỗi câu chỉ dài như một câu văn thôi. Giờ được giải thích mới thấy mỗi câu là cả một đoạn luôn. Nhưng chính vì vậy, sau khi đã nắm được làn điệu của từng câu, người ca có thể cầm lên bất cứ bài vọng cổ nào cũng ca được. Độ dài của từng câu không cố định, đó chính là khoảng trống để người ca tự sáng tạo, lên xuống, khoan lơi, cốt sao những từ chốt trong câu rơi đúng vào tiếng nhạc.
Đêm hành quân nhìn trăng sáng long lanh
Nhớ con rạch Cái Thia chảy dzìa Tắc Cậu
Em mơ ước ngày đất lành chim đậu
Con sáo sẽ qua sông, con sáo đậu hiên nhà
Các nhạc công cũng được thả hồn phóng khoáng trong tiếng đàn. Tiếng đàn lúc như vờn đuổi, khi thì nâng đỡ, lúc lảng ra xa, khi quấn lại gần, để đến lúc bắt với lời ca, nhất là thời điểm xuống xề mùi mẫn.
Em biết tình đôi ta không thể cách ngăn
Dẫu ta chưa nói với nhau một lời nhắn gởi
Nhưng em ơi, lửa tình yêu đã cháy ngời trong ánh mắt
Và trải qua biết bao nhiêu tháng đợi, năm chờ
Lâng lâng trong nhịp phách như vậy, người ca, người đàn như trở nên tâm đầu ý hợp. Giọng ca cũng nhấn nhá, quyện chất Nam Bộ hơn. Vì cải lương có vẻ dễ học thế nên người ta gọi là đờn ca tài tử chăng? Còn tôi chợt nghĩ, chắc các cụ ngày xưa đi hát ả đào cũng là thế này: cô đầu ở miền Bắc hát ca trù, còn ở đây - ca vọng cổ.
Trải qua bao cảnh nắng mưa
Màu hoa tím năm xưa xin tặng người
Cầm hoa em mỉm miệng cười
Như màu hoa tím trọn đời thủy chung
Lời ca rồi cũng đến lúc thu về, cây đàn đã đến hồi dứt tiếng. Mấy anh bạn đi cùng sau khi tranh nhau ca thử, đến lúc ra về như vẫn còn ngấm men say ngất ngư. Tôi nghe có một anh nào đi sau đó lẩm bẩm:
Cần Thơ gạo trắng, nước trong
Ai đi đến đó, lòng không muốn về!
Nguồn:TTXVNOL
|
